MUSTAFA KEMAL
ATATÜRK'UN LİDERLİK ÖZELLİKLERİ
Lider ve liderliğin
yüzlerce tanımı vardır. Belki de en güzel ve en eski tanım Lao Tzu'nun 2500 yıl
önce yapmış olduğu tanımdır: "Liderlik insanları güçlendirmektir."
Max Weber'e göre liderlik, "insanları seve seve itaat etmelerine sevk eden
bir olgudur."
Atatürk ise liderliği
insanların yönlendirilmesi ve yönetilmesi sanatı olarak görmektedir. Ona göre
insanlar, ancak emelleri, düşünceleri saptanarak yönlendirilebilir,
yönetilebilir. Atatürk henüz bir zabitken 1914'te yazmış olduğu 1918'de
yayınlanan kitabı "Zabit ve Kumandan ile Hasbihal" de şöyle der: "Öğrenilen
emellerin ve düşüncelerin duygularla bütünleştirilmesiyle inançlara
ulaşılabilir. Emellerin somutlaştırılmasıyla da insanların kalpleri ve
güvenleri kazanılabilir."
Atatürk' göre lider
toplumun amaçları istikametinde hareket edecektir. Amaçlar tespit edilecek,
topluma mal edilecek ve toplum da bu amaçların elde edilmesi doğrultusunda
güvendiği liderinin arkasından yürüyecektir. Her şeyini kaybetmiş bir ülkeyi
işgalden kurtarmak, karanlığı sanayiyle, tarımla, ekonomiyle, eğitimle,
demokrasiyle, çağdaşlıkla, bilimle rengarenk boyamak, bir ulus var etmek yüksek
zeka ve donanım gerektirir. Atatürk'ün hemen her alanda göstermiş olduğu üstün
başarılar, şüphesiz uzun bir birikimin, sağlam oluşturulmuş bir karakterin
eseri olarak kusursuz liderliğin özellikleri…
Cumhuriyetimizin
kurucusu yeri doldurulamaz büyük önderimizi 10 Kasım'da ölümünün 80. yıl dönümünde
rahmet ve minnetle anıyoruz. Şüphesiz hemen her Türk evladı Atatürk'ün bir
asker, bir devlet adamı ve bir bilim adamı olarak çeşitli başarılarını okumuş,
öğrenmiştir. Şüphesiz Atatürk'ün liderlik özelliklerini incelemek bir iki
sayfaya sığdırabilmek güçtür. Ancak ben yazıda lideri lider yapan özellikleri
ana başlıklar halinde vererek altında Atatürk'ümüzün kendi ifadelerine yer
vermeyi uygun buldum. Kuşkusuz eşsiz zekası ve kavrama yeteneği ile hemen her
alanda üstün düşünsel ve davranışsal yetenek sergileyen, bir ulusu tek bir amaç
ve varoluş gayesi altında birleştiren böylesine büyük bir dehanın liderliğini
bir iki sayfa ile aktarmak mümkün değildir. Ancak ulu önderimizin belli başlı
liderlik özelliklerini ele almayı faydalı buluyorum.
Hedefe Yönelik Kararlı Olmak:
"Milletlerin
tarihlerinde bazı devirler vardır ki, bu devirlerde muayyen maksatlara
erişebilmek için, maddi ve manevi ne kadar kuvvet varsa hepsini bir araya toplamak
ve aynı istikamete sevk etmek icap eder.
İkna Etme Yeteneği:
"Milletin yükselme
ve neden şartları için yapılacak şeylerde, atılacak adımlarda kesinlikle
tereddüt etmeyin. Milleti o yükselme noktasına götürmemek için dikilecek
engellere hep birlikte mani olacağız. Bunun için beyinlerinize, irfanlarınıza,
bilgilerinize, gerekirse bileklerimize, pazularımıza, bacaklarımıza müracaat
edecek, fakat neticede mutlaka ve mutlaka o gayeye varacağız."
İnsiyatif Kullanmak:
"Yaşamak, maddi ve
manevi kuvvetleri, zeka ve maharetleri birleştirmektir."
Yaptığı İşe İnanmak:
"Ben yapacağım
işlerin ne olduğunu ve nasıl olacağını o kadar açık görüyordum ki, bu milletin
bu neticeye ulaşacağına ait kati inancım vardı."
Karar Verme Yeteneği:
"Sorumluluktan
korkan kumandanların hiçbir zaman gereken kararları veremediklerini, bunun
neticesinde ise acı felaketlerin oluştuğunu bizzat ben de muhtelif zamanlarda görmüşümdür."
Sorumluluk Alma Alışkanlığı:
"Sorumluluğu
üzerine almak cesaret ve hevesi her işte en çok lazım olan huydur. Bir çok
insanlar, sorumluluğun başkalarında olduğunu bildikleri zaman, en cesur ve
cüretkâr olurlar; fakat eğer sorumluluk kendilerinde olursa, bu cesaret ve
cüretin azaldığı ve çekingen oldukları görülür. Halbuki sorumluluğu bilerek,
hesaplayarak üzerine alan insanlar, küçük ve büyük, aldıkları işlerde başarı
gösterirler."
İleri Görüşlü Olmak:
"Bu harp (İkinci
Dünya Harbi) neticesinde dünyanın vaziyeti ve dengesi baştan başa değişecektir.
İşte bu devre esnasında doğru hareket etmesini bilmeyip, en küçük bir hata
yapmamız halinde, başımıza mütareke senelerinden daha çok felaketler gelmesi
mümkündür."
Vizyon Sahibi Olmak:
"Benimle beraber
yola çıkanlar,kendi görüş ufuklarının sonuna erince, birer birer beni
bıraktılar.
Yönetme Yeteneği:
"Büyük işler,
mühim teşebbüsler ancak müşterek mesai ile gerçekleşebilir."
"Her vaziyette,
her meselede talimat verenle o talimatı uzakta ve bilhassa talimat verenin
temasta bulunmadığı şartlar altında uygulayan arasında görüş ayrılıkları
olabilir. Asıl hedefin korunması şartıyla durum, hal ve icaba göre idare
olunur."
Programlı Olmak:
"Uygulamayı
birtakım evrelere ayırmak ve adım adım ilerleyerek amaca ulaşmaya çalışmak
gerekiyordu. Başarı için pratik ve güvenilir yol, her evreyi vakti geldikçe
uygulamaktı."
"Başarılı olabilmek
için hakikaten, memleketin ve milletin ihtiyacına uygun, esaslı bir program
üzerinde, bütün milletin elbirliği ile tam anlaşarak çalışması lazımdır."
Örgütleme Yeteneği:
Gerçi bizden önce birçok
teşebbüsler yapılmıştır. Fakat onlar muvaffak olamadılar, çünkü teşkilatsız işe
başladılar. Biz kuracağımız teşkilat ile bir gün mutlaka ve behemehal muvaffak
olacağız."
Prensip Sahibi Olmak:
"Bizim akıl,
mantık ve zeka ile hareket etmek, prensibimizdir. Bütün hayatımızı dolduran
vakalar, bu hakikatin delilidir."
Problem Çözücü Olmak:
"Zorlukları çözen
kimse olmak isteyenlerin ilk yapacakları, olayların içyüzünü bilip, ona uymak
olmalıdır."
Zamanlama Yeteneğine Sahip Olmak:
"Bir işi zamansız
yapmak, o işten netice alamamaya neden olur. Her şey sırasında ve zamanında
yapılmalıdır."
Hedefe Yönelik Kararlı Olmak:
"Bu kararında
başarılı olabilmek için bütün milletin kendine hedef ve hareket yönü bulması
gerekiyordu. Bütün milletin, o hedef üzerinde mutlak surette başarı kazanmayı
başlıca emel sayması gerekiyordu. Milletin bütün varlığı ile bütün fedakarlığı
ile bütün imanı ile o hedefe birlikte yürümesi ve mutlaka başarı kazanması
gerekirdi."
Kaynakça
- Atatürk'ün Liderlik Sırları / Adnan Nur Baykal / Sistem Yayıncılık / 2. Basım / 2011
- 20. Yüzyılın En Büyük Lideri Atatürk/ 1923' den 1938'e/ İlker Başbuğ / Remzi Kitabevi / 2016
